Kim: Hayrunnisa Şahinbaş
Mesleği: Hasta yakını
Tarih: 03/10/2007
Yer: İçme, Tuzla, İstanbul

1) Bir inme hastası yakınısınız. Kendinizi tanıtır mısınız?

C) Adım Hayrünnisa Şahinbaş. Hastamız Avni şimdi kendisi yürüyor. Konuşma ve vücudun sol tarafındaki motor hareketler beyin felci akabinde gitmişti. Şimdi tüm bunlar işte biraz geri geldi.

(Avni bey görüşmeye kendisi eşinin kullandığı arabadan indikten sonra yürüyerek geldi ve görüşme sırasında hem İngilizce hem Türkçe konuşmaya katıldı. İngilizce konuşmasının sebebi o sırada yanımızda olan bir İngiliz psikiyatri doktoru idi.)

2) Hastanızın şimdiki durumunu kısaca anlatır mısınız?

C) Avni 59 yaşında felç vurgunu yedi. Banka genel müdürü iken beyin felcini yaşadı. Onu bankada taltif ederlerken o gün felç geçirdi. Beyin kanaması idi. İşyeri Maslak'ta idi. Hemen iş arkadaşları yakındaki xxx hastanesine götürüyorlar. Ameliyat geçirmedi, gerek yok, dendi. Tansiyon nedeniyle beyin felcini yaşadığını öğrendik.

3) Sevdiğiniz inme geçirdiğinde bu sizce ve hastanız tarafından beklenen bir durum muydu? Yoksa birdenbire mi oldu? Kısaca ilk hastalandığı anı ve akabinde yaşananları anlatır mısınız?

C) Kesinlikle beklemiyordum. İşyerinde birdenbire beyin felci geçirince onu hemen hastaneye götürüyorlar. Sonra bana haber verildi ve hemen hastaneye gittim. Hastanede 1,5 ay kaldık.

4) Hastanızı hastaneye götürdünüz mü? Yaşadıklarınızı kısaca anlatır mısınız?

C) Ben değil, iş arkadaşları onu hastaneye götürüyorlar.

5) Hastanede hastanız yoğun bakıma hemen alındı mı? Finansal açıdan zorluk yaşadınız mı? Hastanızı beklerken tıp uzmanları tarafından periyodik (belli aralıklarla) bilgilendirildiniz mi?

C) Evet, yoğun bakıma alındı. Finansman açısından herhangi bir zorluk yaşamadık. Bankanın özel sağlık anlaşması vardı. Hastanede 1,5 ay kaldık ve bu süre içinde sürekli bilgilendirildik. Daha o dönemde xxx isminde bir fizyoterapist ile çalışmaya başladık. Önce haftada 3 gün olan seanslar şimdi haftada 1 güne indi.

6) Yoğun bakım sonrası hastanız servise alındıktan sonra hastanede tedavi ve gelişmeler hakkında bilgilendirildiniz mi?

C) Evet, yoğun bakım sonrası serviste kalırken de sürekli bilgilendirildik. Hastaneden çıktıktan sonra bilgilendirilmemiz, ancak fizyoterapistimiz ve gerek duyduğumuzda hastane ve doktorumuzu aradığımızda olmakta. Avni, felci takip eden 4. yılda bir kalça kırığı yaşadı. Protez takıldı. O güne kadar öğrendikleri hem konuşma hem sol motor hareketler anlamında sil baştan oldu.

7) Hastanede hastanıza bakım yapılırken size ve / veya hasta yakınlarına hastalık ve gelişimi hakkında, en önemlisi hasta bakımı konusunda eğitim aldınız mı?

C) Hayır, almadık. Ancak bakım yapan hastabakıcılar ve hemşireleri izleye izleye ben de bir şeyler öğrendim tabii.

8) Hastanede hastanıza yapılan bakımdan memnun kaldınız mı?

C) Genelde hastanedeki bakımdan memnunuz.

9) Hastanız hastaneden taburcu olunca evde tedavi / rehabilitasyon / bakım sırasında bir bilene danışmaya ihtiyaç duyduğunuz zamanlar oldu mu? Sizce en önemli 3 olayı kısaca anlatır mısınız?

C) 1,5 ay hastanede kaldı. Daha sonra eve geçtikten sonra bir bilene danışma ihtiyacı doğrusu hissetmedim. Şimdi ise ihtiyaç duymuyoruz.

10) Hastanızı rehabilitasyon sürecinde nasıl beslediniz? Bu konuda bir diyet uzmanı size yol gösterdi mi?

C) Avni her şeyi yiyordu. Rehabilitasyon süresince ve şimdi tuzsuz diyet yemekleri yiyor ve tansiyon ilaçları alıyor. Hastanede bir diyetisyen yemek planını yapıyordu ve galiba bize önerilerde bulunmuştu.

11) Hastanızı ayağa kaldırmadan önce hangi süreçten geçtiniz? Hastanızı rehabilitasyon sırasında bir fizyoterapist çalıştırdı mı? Fizyoterapist hangi sıklıkla hastanızı çalıştırdı? Siz ne kadar süre ile hangi hareketleri yaptırdınız? Bu sırada yaşadığınız zorluklar nelerdi? En az 3 tanesini kısaca anlatır mısınız?

C) Hastanede ilk 3 gün sonrasında hemen bir sürü ekipmanlar takarak Avni'yi oturttular, sonra ayağa kaldırdılar ve en son aşamada yürüttüler. Hastanede XXX ile çalıştı; eve çıktıktan sonra fizyoterapiye devam etti. Şimdi ise başlangıçta haftada 3 gün olan terapi haftada 1 güne indi. Avni çok azimli idi. Kendisi sürekli çalıştı. Ben onu çalıştırmadım. Ben evi herkese açtım, ev doğrusu bir açık büfe halinde idi. Sürekli eve komşularımızı, arkadaşlarımızı davet ettim. Sosyal anlamda onu aktif tutmaya gayret ettim.

12) Bakım sürecinde hastanıza yaptığınız yanlışlar oldu mu? Bunu yaşamamak için ne gibi tedbirler alınması gerekir?

C) Hayır, olmadı. Ancak daha önce bahsettiğimiz gibi Avni 4. yılın sonunda bir kalça kırığı yaşadı ve protez takıldı.

13) Hastanızda depresyon görüldü mü?

C) Hastanede depresyon yaşadı. Anti-depressan haplarını hastaneden çıktıktan bir süre sonra almadı. Sebebi de haplar onu uyutuyordu. Bu durumda yürüme egzersizlerini yapamıyordu. Yürüyememek kabusundan kurtulmak için hapları bıraktı. Onun durumunda olmak şöyle anlatayım: Avni XXX Bankası kredi kartları genel müdürü idi. Promosyon alacağı gün -ki kimisi işten atılır veya farklı birtakım olumsuz olaylar yaşar, öyle felç geçirir- Avni'de ise çok olumlu bir günde beyin felci geçirdi. Ki, tabi o güne kadarki stresli yaşamın etkisi olmuştur herhalde. Öylesine aktif bir iş yaşamının ertesinde eve bağlanmak berbat bir depresyon.

(Daha sonra Avni beyin ne kadar derin bir depresyon geçirdiğini soran psikiyatrist doktor onun bir silah koleksiyonu olduğunu ve eşine oradaki silahlardan birisini tarif ederek onu getirmesini ve kendisini vuracağını söylediğini ifade etti. Eşi bu hareketini engellemiş.)

14) Hastanızda konuşma problemleri görüldü mü? Neler yaptınız?

C) Evet, konuşma kaybı yaşadı. Hastanede ona devamlı jiklet çiğnettiler. Bu dolgularını çıkarttı. Doğrusu, jiklet çiğnemekten bıktı. 6 ayda konuşma yeteneği geri geldi. Ben bir şey yapmadım. Kendisi şarkı söyledi ve yüksek sesle konuştu.

15) Hastanızda duyu kaybı (hissizlik) meydana geldi mi? Gündelik hayatını etkiliyor mu? Evde ne gibi değişiklikler yaptınız?

C) Hayır, duyu kaybı yaşamadı. Hayat değişti. Ben eve bağlandım. Bu arada annem Parkinson ve yürüyemiyor. Evde anneme bir bakıcı tuttuk, o annemle ilgileniyor. Ben eşimle ilgileniyorum. Bu arada yemekleri ben yapıyorum. Bu arada 2 oğlum var. Bir tanesi yurt dışında, yakın zamanda geri dönüyor. Onlarla da ben ilgileniyorum. Evdeki değişiklikler nelerdi söyleyeyim: halıları attık. Şimdi tekrar koydum, halı üzerinden adımlarını aşırtmaya alıştı.

(Bu arada Hayrünnisa hanım ve Avni beyin arkadaşları İnci hanım ve Tanju bey ekleme yapıyorlar: İlk defa hastanede Avni'yi ziyarete gittiğimde Hayrünnisa'nın üzerinde yüksek ökçeli pabuçlar ve leopar desenli bir ev kıyafeti vardı. Bu şekilde giyinmesini Avni istemiş. Moralini yüksek tutarak iyileşeceği konusunda kendisini inandırmak istiyordu.) (Bu arada hastanede Dr. Sennur hanım Hayrünnisa hanımı yüksek ökçeli pabuçlarla görünce çok şaşırmış.)

16) Hastanız hastaneden eve girmeden önce bir iş ve uğraşı terapisti evi denetledi mi? Hastanızla rehabilitasyon sürecinde birlikte çalıştı mı?

C) Hayır, iş ve uğraşı terapisti nedir, kimdir görmedik bile.

17) Hastanızın geçirdiği bu inme kaçıncı felç vakası?

C) Bu, ilk beyin felci. Sadece 1 kez geçirdi.

18) İnme hastanızın size yılda getirdiği maliyet ne kadardı?

C) Banka ve özel sigorta arasındaki anlaşma neticesinde biz herhangi bir şey ödemedik. Ancak şimdi sigortayı iptal ettik, daha sonra çok kazık yedik, o nedenle.

19) İyileşme derecesini neler etkiliyor? En önemli 5 tanesini açıklayın!

C) En önemlisi hastanın azmidir. Avni jimnastik çalıştığı gibi her gün mutlaka yürüyüşünü ihmal etmez. Bugün sabahtan yüzme havuzunda yüzdü, daha sonra evde yürüyüş yaptı. Başlangıçta spastisitesi vardı; şimdi kalmadı, zamanla geçti. Bu arada ben eşi olarak insanları eve çağırdım, onunla iletişim kurmalarını sağladım. Hem yazlık, hem kışlık bir açık büfe gibi çalıştı doğrusu. Böylece kendisinin içe dönmesinin önüne geçmeye çalıştım.

20) İnme hastalarında ve kısmen hasta yakınlarında da görülebilen yüksek seviyedeki endişenin sebepleri nelerdir?

C) Doğrusu endişe olmadı. Hem o, hem de ben iyileşecek düşüncesi ile hareket ettik. Bu arada fizyoterapist bizim eve gelmekten mutlu olduğunu, diğer hasta evleri gibi olmadığını söylüyordu. Hatta bizim evde terapinin aslının mevcut olduğunu belirtiyordu.

21) Endişeyi nasıl engelleriz?

C) Endişenin engellemenin bir yolu: pozitif olmaktır. Bu arada unutmadan belirteyim, Avni'nin fizyoterapisti hafta sonlarında bizim eve başka hastaları getirmeye başladı. Hatta bir defasında hem eşini hem de çocuğunu da getirmişti. Karısı sonradan kendisine başka hasta evlerine de gittiğini, ancak bizim evin hiçbirisine benzemediğini ve inanamadığını söylemiş.

22) İnme geçiren ünlü isimlerden 5 tanesini hatırlıyor musunuz?

C) Hemen tanıdıkları bir yakınlarının beyin felci geçirdiğini ve sonra öldüğünü belirten aileden Avni bey hemen atılıyor: "En ünlüsü benim." Bu arada eşi Müzeyyen Senar'ı hatırlıyor.

23) Hasta yakını tükenme ile karşılaşmamak için ne gibi tedbirler almalıdır? Hasta yakınının çevresi onu tükenme olumsuzluğundan kurtarmak için ne gibi destekler önerebilir? Toplumda sosyal anlamda hasta yakını için ne gibi destekler olmalıdır?

C) Tükenme ile karşılaşmamak için evde yaşadığımız kavga, didişmeleri bertaraf edebilmek amacıyla eve sürekli arkadaş, eş, dost, komşu kim varsa çağırıyordum. Sabahtan Avni egzersizlerini yapıyor. Öğleden sonra da ben eş, dost, tanıdık davet ediyordum.

24) Hasta yakını inme hastasında hangi değişiklikler ortaya çıkarsa onu hemen bir hastanenin acil departmanına götürmeli veya acil bir doktor çağırmalıdır?

C) Benim öğrendiğim hastamın tansiyonu çıkarsa onu hemen hastaneye götürürüm. Bu arada annemin bu yaz yazlıkta tansiyonu çıktı. Ben de hemen bir dil altı hapını kırdım ve dilinin üzerine yerleştirdim. Bu arada ağzı, burnu yamulmuştu. Bir süre geçtikten sonra tansiyonunu ölçünce normale döndüğünü gördüm. Kendisine ne olduğunu hatırlamıyordu.

25) Felç hastası eve dönünce kendisinde ve aile üyelerinde ne gibi değişiklikler meydana gelir?

C) Hasta depresif bir moda giriyor. Bir sürü patırtı ve olumsuz olaylar meydana gelebiliyor. Bir kere roller değişiyor. Tüm sorumluluk benim omuzlarıma yüklendi. Kaç tane rol yüklendiğimi ne siz sorun, ne ben söyleyeyim.

26) Bir inme hastası veya hasta yakınına (özellikle doktora giderken heyecan duyanlara) doktor randevusundan önce, sırasında ve sonrasında ne gibi hazırlıklar yapmasını tavsiye edersiniz? Nasıl davranmaları gerekir?

C) Doğrusu biz uzun zaman önce doktora gitmeyi bıraktık. Avni diyetine ve ilaçlarına devam ediyor.

27) Felç hastası fazla kilolu ise kendisine ve özellikle hasta yakınına ne tavsiye edersiniz?

C) Hastam kilolu değil.

28) İnme geçiren bir hastası olan hasta yakınına acil olarak ne yapmasını öğütlersiniz?

C) Acil olarak olmasa bile hastanızı eve getirdikten sonra bizdeki değişiklikler şunlardı: evdeki eşyalar biraz değişti. Alet ve edevat taktık; ben ve Avni koridorda yürümeye başladık. İlk 6 ay çok önemli; önemli yol kat ediyorsunuz.

29) Hasta yakını olarak felç hastasının iyileşmesinde önerebileceğiniz yaşam felsefesi nedir?

C) İyimserlik ve azim benim ve Avni'nin inandığı yaşam felsefesi oldu. Kesinlikle iyileşmeyeceğini düşünmedik. Kendisi de iyileşeceğine inandı. Ben de ona inandım.

30) İnme belirtileri nelerdir? Ne zaman yardım istenmeli? İnme acil bir durum mu? Ne yapmak gerekiyor?

C) Benim öğrendiğim tansiyon oynamaları ve bilhassa yüksek tansiyon inmeye sebep olabiliyor. Bu durumda hemen tam teşekküllü ve hem inme ünitesinin hem de acilin bulunduğu bir hastaneye acilen gitmek gerekli. İnme gerçekten acil bir durum. Bu olay herkesin başına hiç ummadıkları bir zamanda gelebilir.

İnme Organizasyonu bu röportaj için Sn. Hayrünnisa Şahinbaş'a teşekkürlerini sunar... Bu arada eşi Avni Şahinbaş'a da röportaj sırasındaki katkıları için teşekkür eder ve geçmiş olsun dileklerimizi iletiriz.